💁 મકતબાહ જાફરિયા: શિક્ષણ અને સંસ્કાર દ્વારા સમાજ ઘડતરનું એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ...✍️✍️

કોઈપણ સમાજની પ્રગતિનો સાચો માપદંડ તેની ઇમારતો નહીં, પણ તેના યુવાધનની વૈચારિક સમૃદ્ધિ અને શૈક્ષણિક સ્તર છે. જ્યારે સામાજિક સંગઠનો પોતાની જવાબદારી સમજીને ભવિષ્યની પેઢી માટે ચિંતા કરે છે, ત્યારે 'મકતબાહ જાફરિયા' (સેદરાણા, સિદ્ધપુર) જેવી સંસ્થાઓનો જન્મ થાય છે. ઉત્તર ગુજરાતના આંગણે મુસ્લિમ શિયા સમાજ દ્વારા સ્થાપિત આ સંસ્થા આજે કેવળ એક શિક્ષણધામ નથી, પરંતુ સામાજિક ઉત્થાન અને 'શાસન વ્યવસ્થા'ની નૈતિક જવાબદારીનું એક જીવંત ઉદાહરણ છે.

🔷 સંસ્થાનો પરિચય

▪️ સ્થળ:

આ સંસ્થા ઉત્તર ગુજરાતના પાટણ જિલ્લાના સિદ્ધપુર તાલુકામાં સેદરાણા (Sedrana) ખાતે આવેલી છે.

▪️ સ્થાપના:

તેની સ્થાપના 22 નવેમ્બર 2007 ના રોજ 'અહેમદ વિકાસ મંડળ' (AVM) દ્વારા હઝરત અલ્હાજ પીર સૈયદ મોહમ્મદ મુજાહિદહુસૈન જાફરીના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવી હતી.

▪️ મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય:

આ એક 'નોલેજ એન્ડ રિસર્ચ એકેડેમી' છે, જે આધુનિક શિક્ષણ અને પરંપરાગત નૈતિક મૂલ્યોના સંગમ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓનું ઘડતર કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.

🔷 ધાર્મિક જ્ઞાનના ઉપદેશોનો જીવંત અમલ

ઘણીવાર ધાર્મિક ઉપદેશો માત્ર પ્રવચનો સુધી સીમિત રહી જતા હોય છે, પરંતુ મકતબાહ જાફરિયા એ વાતનું પ્રબળ પ્રમાણ છે કે જ્યારે ધર્મગુરુઓ, સમાજના નેતાઓ, આગેવાનો, વ્યાપારીઓ, શિક્ષિત વર્ગ અને સામાન્ય નાગરિકો એકજૂથ થઈને ધાર્મિક જ્ઞાનના ખરા આશય પર અમલ કરે છે, ત્યારે કેવું પરિવર્તન આવે છે. "શિક્ષણ મેળવવું અને સમાજની સેવા કરવી" - આ ધાર્મિક સિદ્ધાંતોને જમીન પર ઉતારવા માટે આ તમામ વર્ગોએ પોતાની શક્તિ અને સંપત્તિનું યોગદાન આપ્યું છે.

🔷 યુવાઓના ભવિષ્યની ચિંતા: સમાજની નૈતિક જવાબદારી

સમાજના વિદ્વાનો જ્યારે 'આગામી ૨૫ વર્ષ પછી મારો સમાજ ક્યાં હશે?' એવો પ્રશ્ન પૂછે છે, ત્યારે તેનો ઉકેલ અહીં જોવા મળે છે. મુસ્લીમ શિયા સમાજે સાબિત કર્યું છે કે સામાજિક વ્યવસ્થાની ખરી સફળતા એ છે કે તે પોતાના યુવાનોને માત્ર ડિગ્રી નહીં, પણ દીક્ષા અને દ્રષ્ટિ પણ આપે. યુવાનો ભટકી ન જાય અને રાષ્ટ્રના નિર્માણમાં સહભાગી બને તે માટે આ સંસ્થા એક સુરક્ષિત કવચ પૂરું પાડે છે.

🔷 શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ, વ્યાપાર અને વિજ્ઞાનનો સમન્વય: પાયાથી શિખર સુધીનું આયોજન, પ્રોત્સાહનનું પ્લેટફોર્મ

આ સંસ્થા માત્ર પુસ્તકિયા જ્ઞાનમાં જ નહીં, પરંતુ વ્યવહારુ કૌશલ્યમાં પણ માને છે:

▪️ બિઝનેસ મેળો:

સંસ્થા દ્વારા દર વર્ષે વ્યાપારીઓ માટે ખાસ એક અઠવાડિયાનો બિઝનેસ મેળો આયોજિત કરવામાં આવે છે. જેમાં નાના-મોટા વ્યાપારીઓ પોતાના વ્યવસાય અને પ્રોડક્ટ્સનું પ્રદર્શન તથા એડવર્ટાઇઝ કરી શકે છે. આ પ્રયાસ વ્યાપારી વર્ગને આર્થિક મજબૂતી અને નેટવર્કિંગ પૂરું પાડે છે.

▪️ વિજ્ઞાન મેળો (Science Fair):

વિદ્યાર્થીઓમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ કેળવવા માટે દર વર્ષે વિજ્ઞાન મેળાનું આયોજન થાય છે. જેમાં યુવા વિદ્યાર્થીઓ પોતાની અનોખી કૃતિઓ અને ટેકનિકલ કૌશલ્યનું પ્રદર્શન કરે છે. આ પ્રવૃત્તિ આવતીકાલના સંશોધકો તૈયાર કરવામાં પાયાનું કામ કરે છે.

▪️ શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ:

પાયાથી શિખર સુધીનું આયોજન

✔️ શાળાકીય શિક્ષણ:

કે.જી. થી ધોરણ 12 સુધી ગુજરાતી અને અંગ્રેજી માધ્યમમાં વિજ્ઞાન અને સામાન્ય પ્રવાહનું ઉત્તમ શિક્ષણ.

✔️ ઉચ્ચ શિક્ષણ:

BCA, B.Sc, B.Com થી લઈને MBA અને M.Sc જેવા વ્યવસાયલક્ષી ગ્રેજ્યુએશન અને પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન અભ્યાસક્રમો.

✔️ ટેકનિકલ કૌશલ્ય:

એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજીમાં ડિપ્લોમા, પેરામેડિકલ સાયન્સ અને હોટેલ મેનેજમેન્ટ જેવા વ્યવસાયલક્ષી અભ્યાસક્રમો..

🔷 જ્ઞાન અને સેવાનો ત્રિવેણી સંગમ

▪️ જ્ઞાનનો અક્ષયપાત્ર – લાઈબ્રેરી:

હજારો પુસ્તકો ધરાવતી અત્યાધુનિક લાઈબ્રેરી વિદ્યાર્થીઓને વૈશ્વિક જ્ઞાન સાથે જોડે છે.

▪️ સેવાનું ધામ – હોસ્પિટલ:

'જાફરિયા હોસ્પિટલ' દ્વારા માનવતાવાદી અભિગમ સાથે આરોગ્ય સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

🔷 સામાજિક અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓ (Outreach)

▪️ રૂહાની રહેબર:

આ વયસ્કો માટેનો શિક્ષણ કાર્યક્રમ છે, જેમાં આસપાસના ગામડાઓના લોકોને પાયાનું કોમ્પ્યુટર જ્ઞાન અને વાંચન-લેખન શીખવવામાં આવે છે.

▪️ હકના હિમાયતી:

નૈતિક મૂલ્યો અને નાગરિક અધિકારો પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવાનો કાર્યક્રમ.

▪️ પર્યાવરણ અને સેવા:

જળ સંચય (Rainwater harvesting), રક્તદાન કેમ્પ, દુષ્કાળ રાહત અને સ્વચ્છતા અભિયાન જેવી પ્રવૃત્તિઓ.

▪️ બિઝનેસ ઇન્ક્યુબેશન:

'BizThon' જેવા કાર્યક્રમો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓમાં ઉદ્યોગસાહસિકતા (Entrepreneurship) ને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે.

🔷 લાગણીશીલતા અને આત્મવિશ્વાસ

ઘણીવાર વાલીઓને ચિંતા હોય છે કે આધુનિક શિક્ષણમાં બાળક પોતાની સંસ્કૃતિ અને ધાર્મિકતા ભૂલી જશે. પરંતુ મકતબાહ જાફરિયા આ ચિંતાને નિર્મૂળ કરે છે. અહીં આધુનિક કોમ્પ્યુટર લેબની સાથે ધાર્મિક અને નૈતિક મૂલ્યોનું પણ સિંચન થાય છે. આ એક એવું મોડેલ છે જે દર્શાવે છે કે જો સમાજ સંગઠિત હોય, તો તે પોતાની શૈક્ષણિક શાસન વ્યવસ્થા દ્વારા સ્વાવલંબી પેઢી ઊભી કરી શકે છે.

🔷 સુવિધાઓ

▪️ 17 એકરનું મોટું કેમ્પસ.

▪️ લાઈબ્રેરી, લેબોરેટરી, હોસ્ટેલ (છોકરા-છોકરીઓ માટે અલગ), સ્પોર્ટ્સ એરેના અને કેન્ટીન.

▪️ સંસ્થાનું પોતાનું 'ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ' પણ છે જે સંશોધન કાર્યને પ્રોત્સાહન આપે છે.

મકતબાહ જાફરિયા: પિરામિડ શૈલીની આદર્શ શાસન વ્યવસ્થા અને શૈક્ષણિક ક્રાંતિ

પરિવર્તનનું વિકેન્દ્રીકૃત મોડેલ

સામાન્ય રીતે ઘણી સામાજિક સંસ્થાઓ ભવ્ય કેન્દ્રો બનાવીને લોકોને ત્યાં આવવા મજબૂર કરે છે, પરંતુ મકતબાહ જાફરિયાએ એક એવી 'પિરામિડ શાસન વ્યવસ્થા' ઉભી કરી છે જે સુવિધાઓને લોકોના ઉંબરે લઈ જાય છે. આ વ્યવસ્થામાં સમાજના પૈસાનો ઉપયોગ માત્ર ઈમારતો બનાવવા માટે નહીં, પણ એક એવી સિસ્ટમ બનાવવા માટે થયો છે જેમાં પાયાનું શિક્ષણ ગામમાં મળે અને ઉચ્ચ સુવિધાઓ નજીકના સેન્ટરમાં મળી રહે.

1. સેદરાણા મક્તબા જાફરીયા કેમ્પસ: પિરામિડનું સર્વોચ્ચ શિખર (The Apex)

આ પિરામિડની શરૂઆત સેદરાણામાં એક મજબૂત કેન્દ્ર ઉભું કરવાથી થઈ. અહીં શિક્ષણ, આરોગ્ય અને જ્ઞાનનો ત્રિવેણી સંગમ છે:

▪️ શિક્ષણ અને હોસ્ટેલ:

કે.જી. થી ઉચ્ચ શિક્ષણ સુધીની વ્યવસ્થા સાથે, અહીં દૂર-દૂરથી આવતા છોકરાઓ, છોકરીઓ અને નાના બાળકો માટે ઉત્તમ હોસ્ટેલ (રહેવાની સગવડ) પૂરી પાડવામાં આવી છે. આનાથી અંતરિયાળ વિસ્તારના વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ સુલભ બન્યું છે.

▪️ આરોગ્ય અને જ્ઞાન:

મોટી હોસ્પિટલ સૈયદા ઇતરતફાતેમા હોસ્પિટલ એન્ડ ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટર (SIHDC) અને હજારો પુસ્તકો ધરાવતી અત્યાધુનિક લાઈબ્રેરી અહીં કાર્યરત છે, જે સમગ્ર નેટવર્કનું હૃદય છે.

2. ક્લસ્ટર સેન્ટર્સ: મજબૂત મધ્યવર્તી કડી (The Cluster)...મદીનાતુલ ઇલ્મ (Madinatul Ilm) અને સૈયદા ઇતરતફાતેમા હોસ્પિટલ અને ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટર (SIHDC)

કેન્દ્રને સક્ષમ બનાવ્યા પછી, 5/7 ગામડાઓના સમૂહ વચ્ચે એક 'સેન્ટર' ઉભું કરવામાં આવ્યું.

▪️ આ સેન્ટરમાં શિક્ષણ માટે 'મદીનાતુલ ઇલ્મ' અને આરોગ્ય માટે 'SIHDC હોસ્પિટલ' ની શાખાઓ ખોલવામાં આવી.

▪️ આ સેન્ટરો પ્રાયમરી, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણની સાથે સેકન્ડરી હેલ્થકેરનો સપોર્ટ પૂરો પાડે છે, જેથી ગ્રામીણ જનતાને દરેક જરૂરિયાત માટે મુખ્ય કેમ્પસ સુધી દોડવું ન પડે.

આ મોડેલની સૌથી ક્રાંતિકારી બાબત એ છે કે દરેક 'મદીનાતુલ ઇલ્મ' કેમ્પસની અંદર જ સૈયદા ઇતરતફાતેમા હોસ્પિટલ અને ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટર (SIHDC) કાર્યરત છે.

હાલમાં આ મોડેલ નીચે મુજબના 4 મુખ્ય સ્થળોએ સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે:

શેખપુર (ખેરાલુ), મહેસાણા

કિશોરગઢ, સાબરકાંઠા

ધોળકા, અમદાવાદ

કર્નાલાપરા, બનાસકાંઠા

3. ગ્રામીણ એકમો: પાયાની મજબૂતી (The Base)

પિરામિડનો પાયો દરેક ગામના ઉંબરે રહેલો છે. અહીં પ્રાથમિક સુવિધાઓને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે:

▪️ શિક્ષણ: દરેક ગામમાં 'બોસ્તાન-એ-તિફલાન' (પ્રી-પ્રાયમરી) બાલમંદિર દ્વારા નાના ભૂલકાઓને તેમના ઘરની પાસે જ રમતા-રમતા શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. હાલમાં કાર્યરત કેન્દ્રોની યાદી:

સાબરકાંઠા:

ખેડા: વસો

અમદાવાદ: સાથળ

પાટણ:

બનાસકાંઠા:

મેતા | શેરપુરા | બાદરગઢ | મજાદર

સંલગ્ન શાળાઓ:

નવયુગ સ્કૂલ, ઇલોલ, સાબરકાંઠા

ઇલ્મ-ઓ-અમલ, કાકોશી, પાટણ

ઇલ્મ-ઓ-અમલ, હૈદરપુરા, પાટણ

વિઝડમ સ્કૂલ, બાદરપુર, મહેસાણા

▪️ આરોગ્ય: દરેક ગામમાં સૈયદા ખૈરુન્નિસા શિફાખાના (SKSK) શિફાખાના' (પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર) ખોલવામાં આવ્યા છે, જે સામાન્ય બીમારીઓ માટે ત્વરિત અને ઘરઆંગણે સારવાર પૂરી પાડે છે. અત્યારે આ શિફાખાના નીચે મુજબના વિસ્તારોમાં સફળતાપૂર્વક સેવા આપી રહ્યા છે:

કણાઈ (સાબરકાંઠા)

ઇલોલ (સાબરકાંઠા)

શેરપુરા (બનાસકાંઠા)

વેલાવાપુરા (પાટણ)

હૈદરપુરા (પાટણ)

4. શાસન અને સંચાલન: સ્વાયત્તતાનો આદર્શ

આ વ્યવસ્થાની સૌથી મોટી સફળતા એ છે કે દરેક ગામડા અને સેન્ટરનું સંચાલન જે-તે ગામના સ્થાનિક લોકો જ કરે છે. મકતબાહ જાફરિયા માત્ર એક 'થિંક ટેન્ક' તરીકે માર્ગદર્શન આપે છે. આ પદ્ધતિથી સમાજમાં જવાબદારીની ભાવના જાગે છે અને સંસાધનોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ થાય છે.

વિશ્લેષણ (એક સામાજિક કાર્યકરની નજરે):

આ 'ગામડું અને સેન્ટર' જેવી સિસ્ટમ એ સાચું સામાજિક એન્જિનિયરિંગ છે. વ્યાપારીઓ માટેનો બિઝનેસ મેળો અને વિદ્યાર્થીઓ માટેનો વિજ્ઞાન મેળો આ પિરામિડ માળખામાં જીવ પૂરવાનું કામ કરે છે. હોસ્ટેલની સગવડ એ સાબિત કરે છે કે સંસ્થા દરેક બાળકને, પછી તે ગમે તેટલો દૂર હોય, તેને સમાન તક આપવા કટિબદ્ધ છે.

મકતબાહ જાફરિયાએ શિક્ષણ અને આરોગ્યની સેવાઓને માત્ર એક જગ્યાએ કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, તેને લોકો સુધી વહેંચીને એક સ્વાવલંબી સમાજનું નિર્માણ કર્યું છે. આ મોડેલ આજે દરેક સમાજ અને સંગઠન માટે અભ્યાસનો વિષય છે.

🔷 નિષ્કર્ષ

મકતબાહ જાફરિયા એ મુસ્લીમ શિયા સમાજના વડીલોના સંકલ્પ અને યુવાનોના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની ગેરંટી છે. જ્યારે વ્યાપારીઓ, શિક્ષિતો અને સામાન્ય નાગરિકો સાથે મળીને કામ કરે છે, ત્યારે સમાજ સરકારની રાહ જોયા વગર પણ સ્વાવલંબી બની શકે છે. સામાજિક કાર્યકર તરીકે આવી સંસ્થાઓને જોતા ગર્વ થાય છે કે આપણે સાચી દિશામાં પ્રગતિ કરી રહ્યા છીએ.